Сўнгги пайтларда интернетдаги иш эълонлари орқали амалга оширилаётган фирибгарлик ҳолатлари кўпаймоқда. Айниқса, ҳайдовчилик (шофёрлик) каби талаб юқори бўлган касблар ниқоби остида одамларни алдаш ҳолатлари учрамоқда.
Шундай ҳолатлардан бирида, иш қидираётган фуқаро интернетдаги сайт орқали шахсий автомобил билан ҳайдовчилик қилиш бўйича эълонга дуч келади. Эълонда юқори ойлик маош ва қулай шартлар ваъда қилинган бўлиб, кўрсатилган телефон рақамига қўнғироқ қилинганда, уни “офисга келиб гаплашиб олиш” таклиф этилади.
Кеч соат тўққизларга яқин фуқаро кўрсатилган манзилга етиб боради. У ерда жиҳозланмаган, оддий, ишонч уйғотмайдиган хона бўлиб, ичида бир неча киши бўлади. Улардан бири ўзини “директор” сифатида таништириб, фуқарони шахсий автомобили билан ҳайдовчи қилиб ишлатишини, турли савдо нуқталарига олиб бориб юришини айтади ва ойига 5 миллион сўм маош ваъда қилади.
Бироқ гап охирида кутилмаган талаб қўйилади: ишни бошлашдан олдин 100 АҚШ доллари миқдорида “депозит” тўлаш кераклиги айтилади. Бу маблағ гўёки кафолат сифатида олиниб, кейин ойлик маошга қўшиб қайтариб берилиши айтилган. Фуқаро иккилана бошлаганда эса, уни шошириш, “ҳозир тўламасангиз иш бошқа одамга берилади” деган босимлар қўлланилади. Хонага бошқа одамлар ҳам кириб, худди шу талаблар уларга ҳам қўйилаётгани кўрсатилади.
Айнан шу пайтда фуқаро бу ҳолат фирибгарлик эканини англаб етади ва пул бермасдан чиқиб кетади. Аслида, бундай “депозит” талаб қиладиган иш таклифлари деярли ҳар доим алдов бўлади. Чунки қонуний иш берувчи ишга кириш учун ҳеч қачон номзоддан пул талаб қилмайди.
Фирибгарликка тушиб қолмаслик учун:
• Иш эълонида жуда юқори маош ва минимал талаблар ваъда қилинса, шубҳаланинг.
• Ишга кириш учун олдиндан пул, депозит ёки “кафолат” талаб қилинса, рози бўлманг.
• Расмий компания номи, манзили ва шартномаси бўлмаган таклифлардан эҳтиёт бўлинг.
• Шошириш, босим ўтказиш орқали қарор қабул қилдириш — фирибгарларнинг энг кенг тарқалган усули.
Хулоса қилиб айтганда, иш қидириш жараёнида ҳушёрликни йўқотмаслик жуда муҳим. Бир лаҳзалик ишонч ва умид катта молиявий йўқотишларга олиб келиши мумкин. Агар сиз ёки яқинларингиз шундай ҳолатга дуч келсангиз, тегишли идораларга мурожаат қилишни унутманг.
Реал воқеага асосланган.