Сўнгги вақтларда Telegram, Facebook ва Instagram каби ижтимоий тармоқларда “танловда қатнашяпман, менга овоз беринг” мазмунидаги хабарлар кўпаймоқда. Бу каби постлар кўп ҳолларда ҳақиқий танловга ўхшаб кўринса-да, айрим ҳолатларда фирибгарлар томонидан фойдаланиладиган ижтимоий муҳандислик (social engineering) усули бўлиши мумкин.
Фирибгарлик қандай амалга оширилади?
Фирибгарлар одатда қуйидаги сценарийдан фойдаланадилар:
- Танлов ҳақида хабар тарқатилади
Масалан:
“Мен ‘Сердце семьи – Узбекистан 2026’ танлови финалидаман. Илтимос, овоз беринг.” - Қисқа ёки шубҳали ҳавола юборилади
Кўп ҳолларда ҳавола қисқартирилган бўлади (масалан: cutt.ly, bit.ly ва бошқалар). - Сайтга кирганда телефон рақами ёки Telegram логини талаб қилинади
- SMS код ёки Telegram тасдиқ коди сўралади
- Агар фойдаланувчи кодни киритса, фирибгарлар унинг аккаунтини қўлга киритиши мумкин.
Шу тарзда:
- Telegram аккаунтлар ўғирланади
- контактлар рўйхатига спам тарқатилади
- баъзан пул талаб қилиш ҳолатлари ҳам учрайди.
Нима учун бу усул ишлайди?
Бу усулнинг асоси — ишонч ва ҳиссиётларга таъсир қилиш.
Фирибгарлар:
- таниш инсон номидан хабар юборади
- оила, фарзанд, танлов ёки мукофот каби мавзуларни ишлатади
- “бир овоз жуда муҳим” каби иборалар билан шошилиш ҳиссини уйғотади.
Натижада одамлар ҳаволани текширмасдан босиб юборишади.
Қандай белгиларга эътибор бериш керак?
Қуйидаги ҳолатлар шубҳали бўлиши мумкин:
- қисқартирилган ҳаволалар (cutt.ly, bit.ly ва бошқалар)
- овоз бериш учун телефон рақами киритиш талаб қилиниши
- Telegram ёки SMS код сўралиш
- номаълум сайтга йўналтириш
- жуда тез овоз беришни сўраш
Қандай ҳимояланиш мумкин?
Ўзингизни бундай фирибгарликдан ҳимоя қилиш учун:
✔ ҳаволани босишдан олдин уни текширинг
✔ қисқартирилган линкларга эҳтиёт бўлинг
✔ SMS ёки Telegram тасдиқ кодларини ҳеч кимга берманг
✔ шубҳали сайтларга телефон рақамингизни киритманг
✔ агар танишингиз шундай хабар юборса, аввал ундан алоҳида сўраб текширинг
Агар шундай ҳолатга дуч келсангиз
- дарҳол Telegram’да Two-Step Verification ёқинг
- шубҳали сайтга киритилган маълумотларни ўзгартиринг
- дўстларингизни огоҳлантиринг
- ҳолат ҳақида antifiribgar.uz орқали хабар беринг.
Хулоса
“Менга овоз беринг” каби постлар ҳар доим ҳам фирибгарлик эмас. Аммо улар орқали кўплаб одамлар алданаётгани сабабли ҳар қандай ҳаволага эҳтиёткорлик билан ёндашиш зарур.
Интернетдаги энг яхши ҳимоя — бу хабардорлик ва эҳтиётликдир.
