Сўнгги йилларда кўп қаватли уйларни бўлиб тўлаш асосида сотиб олиш кенг тарқалди. Кўпчилик фуқаролар уй олиш мақсадида қурилиш компанияларига пул тўлаб, ўзини “квартира сотиб олдим” деб ҳисоблайди.
Аммо амалда уларнинг кўпчилиги сотиб олиш шартномаси эмас, балки улушдорлик шартномаси тузган бўлади.
👉 Айнан шу жиҳат энг катта ҳуқуқий хавфни келтириб чиқаради.
⚠️ Энг муҳим масала: сиз квартира эмас, “улуш” сотиб оляпсиз
Кўп ҳолатларда шартнома:
- сотиб олиш (купля-продажа) эмас
- балки улушдорлик (инвестиция, иштирок) шартномаси бўлади
Бу нимани англатади?
👉 Сизга квартира сотилмаган
👉 сиз фақат қурилишга пул киритган “инвестор” ҳисобланасиз
❗ Бу нима учун хавфли?
Агар:
- уй қурилмаса
- компания банкрот бўлса
- лойиҳа тўхтаб қолса
👉 сиз квартира талаб қила олмайсиз
Чунки:
- шартномада квартира сизга мулк сифатида берилмаган
- фақат “келажакда бериш ваъда қилинган”
⚖️ Суд ҳам ёрдам бермаслиги мумкин
Кўпчилик шундай ўйлайди:
“Алдансам, судга бераман ва уйни оламан”
Аммо амалда:
- суд шартномага қарайди
- шартномада “улушдорлик” бўлса
👉 сизга квартира эмас, фақат пулни қайтариш талаби қолади
Бундан ҳам ёмони:
- компанияда пул бўлмаслиги мумкин
- активлар бошқа номда бўлиши мумкин
- компания ёпилиб кетган бўлиши мумкин
👉 натижада судда ҳам пулни қайтариб олиш жуда қийин ёки имконсиз бўлади
🚨 Фирибгарлар нима қилади?
- “квартира сотиляпти” деб реклама қилади
- амалда эса улушдорлик шартномаси тузади
- ҳуқуқий жавобгарликдан қочиш учун айнан шу моделдан фойдаланади
🛑 Қандай ҳимояланиш мумкин?
1️⃣ Шартнома турини текширинг
Аниқ ёзилган бўлиши керак:
👉 “сотиб олиш шартномаси”ми?
ёки
👉 “улушдорлик / инвестиция”ми?
2️⃣ Мулк ҳуқуқи қай тарзда ўтади?
- кадастр бўладими?
- квартира рақами аниқми?
- рўйхатдан ўтадими?
3️⃣ “Улушдорлик” бўлса — икки марта ўйланг
Бу:
❗ юқори хавф
❗ кафолат йўқ
❗ ҳуқуқий ҳимоя заиф
4️⃣ Юристга кўрсатмасдан имзо қўйманг
Бу энг муҳим қоида.
🎯 Хулоса
👉 Кўпчилик уй сотиб олдим деб ўйлайди
👉 амалда эса фақат пул киритган улушдор бўлади
Энг хавфли жиҳат:
- квартирага ҳуқуқингиз бўлмайди
- суд орқали ҳам масалани ҳал қилиш қийин бўлади
⚠️ Эслатма
Агар шартнома “улушдорлик” бўлса — бу сотиб олиш эмас, балки хавфли инвестиция ҳисобланади.